Anadolu'nun kadim şehirlerinden Tokat'ın tarihi ve kültürel zenginlikleriyle öne çıkan ilçesi Zile, büyük doğal göllere ev sahipliği yapmasa da, suyun hayat verdiği eşsiz güzellikleriyle ziyaretçilerini büyülemeye devam ediyor. Zile, akarsuları, barajları, göletleri ve binlerce yıllık tarihi su sistemleriyle adeta bir 'su kenti' kimliği taşıyor. Bu yazımızda, Memleketim platformu olarak, Zile'nin 'Göller ve Nehirler' kategorisindeki alternatif su rotalarını ve keşfedilmeyi bekleyen doğal güzelliklerini sizler için derledik.
Zile'nin Can Damarı Akarsuları: Çekerek ve Hotan Çayları
Zile'nin coğrafyasına hayat veren en önemli akarsulardan biri Çekerek Çayı'dır. Zile topraklarına Acıpınar köyünün doğusundan giren Çekerek Çayı, ilçe için önemli bir su kaynağıdır ve Yeşilırmak'ın bir koludur. Çekerek Çayı boyunca uzanan verimli araziler, bölgenin tarımsal faaliyetlerine büyük katkı sağlamaktadır. Çay boyunca yapacağınız yürüyüşlerde doğanın dinginliğini hissedebilir, kuş sesleri eşliğinde huzurlu anlar yaşayabilirsiniz.
Bir diğer önemli akarsu ise Hotan Çayı'dır. Deveci Dağı'ndan doğan Hotan Çayı, kuzey yamaçlardaki kaynak sularını toplayarak kuzeye doğru akışını sürdürür ve Turhal ilçe merkezinin güneyinde Yeşilırmak'a kavuşur. Hotan Çayı'nın çevresi, özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında doğa yürüyüşleri ve fotoğrafçılık için ideal manzaralar sunar.
Zile Ovası'nın verimli toprakları, aynı zamanda Yeşilırmak'ın bereketli sularıyla beslenmektedir. Zile, kurak Bozok Ovası'ndan Yeşilırmak'ın zengin suyuna kavuştuğu bir alan olması nedeniyle 'su kenti' olarak anılmaktadır.
Zile'nin Su Depoları: Barajlar ve Göletler
Zile'de doğal göllerin olmaması, bölgenin su ihtiyacını karşılamak ve tarımsal sulamayı desteklemek amacıyla inşa edilen baraj ve göletlerle telafi edilmiştir. Bu yapılar, aynı zamanda çevresinde oluşan doğal güzelliklerle ziyaretçilere farklı bir deneyim sunar.
- Boztepe (Yıldıztepe) Barajı: Zile'ye bağlı Yıldıztepe beldesinde, Boztepe Çayı üzerinde yer alan bu baraj, sulama amacıyla 1978-1983 yılları arasında inşa edilmiştir. Yaklaşık 1.87 km²'lik bir göl alanına sahip olan Boztepe Barajı, çevresiyle birlikte sakin bir piknik ve dinlenme alanı sunar.
- Belpınar Barajı: Zile'nin önemli su kaynaklarından biri olan Belpınar Barajı, son dönemde yaşanan yoğun yağışlarla doluluk oranının yükselmesiyle gündeme gelmiştir. Barajın çevresi, özellikle yağışlı dönemlerde oluşan manzaralarıyla dikkat çeker. Tam dolu olduğunda 29 milyon metreküp su kapasitesine sahiptir.
- Büyükaköz Göleti: Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından sulama amacıyla kurulan Büyükaköz Göleti, bölgedeki tarım arazilerine can suyu sağlamaktadır.
- Karakuzu Göleti: Zile'nin saklı güzelliklerinden biri olarak anılan Karakuzu Göleti, doğayla iç içe eşsiz manzaralar sunar. Özellikle doğa fotoğrafçılarının ve huzur arayanların uğrak noktası olabilecek bu gölet, Zile'nin keşfedilmeyi bekleyen doğal hazinelerindendir.
- Boldacı Köyü Barajı: Zile'nin Boldacı Köyü yakınlarında bulunan bu baraj da çevresiyle birlikte doğal güzellikleriyle öne çıkmaktadır.
- Süreyyabey Barajı: Yapım aşamasında olan Süreyyabey Barajı ve Hidroelektrik Santrali, tamamlandığında bölgeye elektrik ve sulama suyu sağlayarak Zile'nin su kaynaklarını daha da zenginleştirecektir.
Zile'nin Bin Yıllık Su Mirası: Kehrizler (Karızlar)
Zile'yi gerçekten bir 'su kenti' yapan en özel unsurlardan biri, Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan köklü bir su kültürü mirası olan kehrizler veya diğer adıyla karızlardır. Bu yeraltı su kanalları, binlerce yıl önce Uygur Türkleri tarafından geliştirilen ve sızıntı ile buharlaşmayı önleyerek suyun yer çekimiyle taşınmasını sağlayan dahiyane sistemlerdir. Zile'de de evlerin altından geçen bu kehriz sistemleri, Cumhuriyet döneminde borulu su şebekelerinin yaygınlaşmasıyla işlevini yitirse de, Zile'nin suyla olan derin bağını ve kültürel zenginliğini gözler önüne sermektedir. Bu tarihi su yolları, Zile'nin geçmişine ışık tutan önemli bir kültürel varlıktır.
Su Kenarında Keyifli Anlar: Mesire Alanları ve Parkurlar
Zile, su kaynaklarının çevresinde dinlenmek ve doğayla iç içe vakit geçirmek isteyenler için çeşitli mesire alanları ve parkurlar sunar:
- Esvap Çayı Kentpark: Şehir merkezine 2 km mesafede, Yıldıztepe yolu üzerinde bulunan Tarihi Esvap Çayı mesire alanı, Zile Belediyesi tarafından geliştirilen bir projedir. İçerisinde biyo gölet, kamelyalar, macera parkı, piknik ve barbekü alanları gibi birçok imkanı barındıracak olan Kentpark, Zileliler ve ziyaretçiler için önemli bir cazibe merkezi olacaktır.
- Zile Ana Sulama Kanalı Kenarı Parkuru: Şehrin güneyinden başlayıp güneydoğuya uzanan yaklaşık 15-20 km'lik bu parkur, düz ve %1 eğimli yapısıyla doğa yürüyüşleri ve bisiklet sürmek için idealdir. Sulama kanalı boyunca ilerlerken Zile'nin kırsal güzelliklerini keşfedebilir, temiz havanın tadını çıkarabilirsiniz.
- Zile Belediyesi Piknik Alanı: Tokat'ın popüler piknik alanları arasında yer alan Zile Belediyesi Piknik Alanı, aileler ve arkadaş grupları için keyifli vakit geçirme imkanı sunar.
Zile'ye Ulaşım ve Ziyaret İpuçları
Tokat il merkezine yaklaşık 66-67 km uzaklıkta bulunan Zile'ye ulaşım oldukça kolaydır. Tokat otogarından kalkan otobüslerle Zile'ye rahatlıkla ulaşabilirsiniz. Kendi aracınızla seyahat ediyorsanız, çevre illerden ve Tokat merkezden Zile'ye giden karayollarını kullanabilirsiniz. Zile'nin suyla ilgili güzelliklerini keşfederken, özellikle baraj ve gölet çevrelerinde doğa yürüyüşleri için uygun ayakkabılar giymenizi ve yanınıza su almayı unutmayın. Tarihi kehrizleri ziyaret ederken, bu eşsiz kültürel mirasa saygı göstermeyi ve korumayı ihmal etmeyin.
Memleketim olarak, Zile'nin suyla buluşan bu eşsiz güzelliklerini keşfetmenizi ve bu tarihi 'su kenti'nin sunduğu huzurlu atmosferi deneyimlemenizi tavsiye ederiz. Zile, sadece tarihi yapılarıyla değil, aynı zamanda suyun hayat verdiği doğal ve kültürel zenginlikleriyle de Anadolu'nun görülmeye değer köşelerinden biridir.
