Karadeniz'in yeşiliyle mavinin buluştuğu eşsiz coğrafyasıyla Artvin'in şirin ilçesi Hopa, sadece doğal güzellikleriyle değil, aynı zamanda köklü tarihiyle de ziyaretçilerini büyülemektedir. “Antik Kentler” denince akla ilk gelen büyük metropoller olmasa da, Hopa ve çevresi, antik çağlardan günümüze uzanan zengin bir kültürel mirasa ve pek çok tarihi yapıya ev sahipliği yapmaktadır. Bu yazımızda, Memleketim platformu olarak sizleri Hopa'nın kadim sırlarını keşfetmeye davet ediyoruz.
Hopa'nın Antik Kökleri: Anaxoupê'den Kolhis Krallığı'na
Hopa'nın tarihi, M.Ö. 3. binyıla kadar uzanan derin köklere sahiptir. İlçenin antik çağdaki adı Anaxoupê olarak bilinmektedir. Bu kadim isim, Hopa'nın tarih boyunca önemli bir yerleşim yeri olduğunu göstermektedir. Bölge, antik dönemde efsanevi Kolhis (Kolha) Krallığı'nın sınırları içerisinde yer almıştır. Altın Post efsanesine konu olan Kolhis Krallığı, Hopa'nın tarih sahnesindeki ilk önemli duraklarından biridir. M.Ö. 6. yüzyıldan itibaren Pers, ardından Romalı ve Bizans İmparatorluklarının etkisi altına giren Hopa, Orta Çağ'da Gürcü krallıkları ve beyliklerinin de hakimiyetine girmiştir. Bu çok katmanlı tarih, Hopa'nın kültürel dokusunu zenginleştirmiştir.
Hopa'nın Tarihi Durakları
1. Makriali (Noğedi) Kilisesi: Orta Çağ'dan Bir Miras
Hopa'nın Kemalpaşa beldesine yakın bir konumda, Sarp Sınır Kapısı'na komşu olan Makriali Kilisesi, bölgenin en dikkat çekici tarihi yapılarından biridir. Orta Çağ'dan günümüze ulaşan bu Ortodoks kilisesi, 6. veya 7. yüzyıla tarihlendirilmektedir. Kilisenin inşa tarihi tam olarak bilinmese de, bölgedeki diğer yapılarla karşılaştırıldığında Orta Çağ'dan kaldığı düşünülmektedir. Hatta bazı rivayetlere göre, kilise Altın Post efsanesindeki Hele'nin mezarı üzerine inşa edilmiştir.
- Tarihi Önemi: 1367 yılında Gürcü Kralı V. Bagrat ile Trabzon İmparatorluğu prensesi Anna'nın kraliyet düğününe ev sahipliği yapmıştır. Bu olay, kilisenin dönemin siyasi ve dini hayatındaki önemini gözler önüne sermektedir.
- Mimari Özellikleri: Tek nefli bir köy kilisesi olan Makriali Kilisesi'nin duvar resimlerinden günümüze sadece izler kalmıştır. Deniz kıyısında yer alan kiliseye bitişik yüksekçe bir yapının ise deniz feneri işlevi gördüğü sanılmaktadır.
- Ziyaret İpuçları: Kilise kalıntıları, tarihi dokusu ve çevresindeki doğal güzellikleriyle fotoğraf tutkunları ve tarih meraklıları için eşsiz bir duraktır. Kemalpaşa merkezden kolayca ulaşılabilir.
2. Ciha Kalesi: 2000 Yıllık Gözetleme Noktası
Hopa ve Arhavi ilçelerini ayıran Ciha Tepesi üzerinde konumlanan Ciha Kalesi, yaklaşık 2000 yıllık bir geçmişe sahiptir. Cenevizliler tarafından gözetleme amacıyla inşa edildiği rivayet edilen bu kale, stratejik konumuyla hem sahil şeridine hem de iç kesimlere hakim bir noktada yer almaktadır.
- Tarihi ve Yapısı: Günümüze sadece sur kalıntıları ve yer altındaki odaları ulaşabilmiş olsa da, kalenin heybetli duruşu geçmişin izlerini taşımaktadır. Lazca ve Megrelcede “kale” anlamına gelen “Ciha” kelimesi, bölgedeki yaygın yer adlarından biridir.
- Restorasyon Çalışmaları: Hopa Kaymakamlığı, Hopa Belediyesi ve Hopa Ticaret ve Sanayi Odası iş birliğiyle kalenin turizme kazandırılması için restorasyon çalışmaları başlatılmıştır. Bu çalışmalar, kalenin tarihi değerini koruyarak gelecek nesillere aktarılmasını hedeflemektedir.
- Ulaşım ve Ziyaret: Kaleye ulaşım, sık ormanlıklarla kaplı dik bir patika yoldan yaklaşık 30 dakikalık bir yürüyüşle sağlanmaktadır. Zirveden Batum'a kadar uzanan sahil kesimini ve vadiyi gören muhteşem manzarası, ziyaretçilerine unutulmaz anlar yaşatır.
3. Hopa Kültür Evi ve Müzesi: Geçmişe Açılan Kapı
Doğrudan bir antik kent olmasa da, Hopa'nın zengin tarihini ve kültürel mirasını yakından tanımak isteyenler için Hopa Kültür Evi ve Müzesi önemli bir duraktır. 20. yüzyılın başlarında inşa edilmiş tescilli bir konağın restore edilmesiyle oluşturulan bu müze, 2016 yılından bu yana hizmet vermektedir.
- Koleksiyon: Müzede, Doğu Karadeniz'in geleneksel yaşam kültürünü, gündelik pratiklerini ve üretim biçimlerini yansıtan 2 binden fazla etnografik eser sergilenmektedir. Eski el aletlerinden yöresel kıyafetlere, müzik aletlerinden antika mobilyalara kadar geniş bir yelpazede eserler bulunmaktadır.
- Mimari: Yöresel mimari özelliklerini taşıyan yapı, kaba yonu taş ve göz dolma sistemle örülmüş cepheleri, kırma çatısı ve alaturka kiremit kaplı örtüsüyle dikkat çekmektedir.
- Ziyaret Bilgileri: Müze, haftanın her günü 10:00-19:00 saatleri arasında ziyaret edilebilir ve giriş ücreti oldukça düşüktür. Hopa merkezde yer alması sayesinde kolayca ulaşılabilir.
4. Orta Hopa Camii ve Geleneksel Hopa Evleri
Hopa'nın tarihi dokusunu yansıtan diğer önemli yapılar arasında 19. yüzyılda inşa edilen Orta Hopa Camii ve bölgenin kendine özgü mimarisini sergileyen Hopa Eski Evleri bulunmaktadır. Orta Hopa Camii, yüzlerce yıllık tarihiyle ilçenin önemli dini ve kültürel miraslarından biridir. Eski Hopa Evleri ise bölgenin doğasına uygun olarak hazırlanmış, çoğu tek katlı ve sakin bir köy hayatının izlerini taşıyan yapılardır. Bu yapılar, Hopa'nın geçmişine ışık tutan önemli detaylardır.
Ulaşım ve Konaklama İpuçları
Artvin Hopa'ya ulaşım için en hızlı yol, Gürcistan Batum Havalimanı üzerinden sağlanmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları Batum'a vizesiz ve pasaportsuz (yeni nesil çipli kimlik kartıyla) geçiş yapabilir, ardından servislerle Hopa'ya ulaşabilirler. Karayoluyla gelmek isteyenler için ise Artvin il merkezine 65 km, en yakın ilçe Arhavi'ye ise 9 km uzaklıktadır. Hopa'da konaklama için çeşitli otel ve pansiyon seçenekleri mevcuttur. Memleketim olarak, seyahatinizi planlarken Hopa'nın eşsiz doğası ve tarihi dokusuyla iç içe bir deneyim yaşamanızı öneririz.
Sonuç
Artvin Hopa, antik çağlardan günümüze uzanan zengin tarihi, Kolhis Krallığı'ndan Osmanlı'ya kadar uzanan farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan yapıları ve kültürel mirasıyla keşfedilmeyi bekleyen bir cennettir. Makriali Kilisesi'nin mistik atmosferinden Ciha Kalesi'nin stratejik konumuna, Hopa Kültür Evi ve Müzesi'nin etnografik zenginliğine kadar her köşesi tarihle iç içedir. Memleketim ile Hopa'nın bu eşsiz tarihi yolculuğuna çıkın ve geçmişin fısıltılarını dinleyin.
