DIE BESTEN Sehenswürdigkeiten in Kars Sarıkamış: Reiseführer 2026

**Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler**:

1913 yılında Rus Çarlığı döneminde Kars-Sarıkamış dar hatlı askeri demiryolu projesi kapsamında inşa edilen Tarihi Sarıkamış Tren Garı ve çevresindeki askeri taş kışlalar, bölgenin demiryolu ve askeri tarih anıtıdır. Kesme siyah bazalt taş mimarisi, ahşap işlemeli bekleme salonu, tarihi su kulesi ve günümüzde dünyaca ünlü Turistik Doğu Ekspresi'nin yolcularını karşılayan nostaljik peronlarıyla ilçenin simgelerindendir.

**Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa**:

Sarıkamış ilçe merkezinde demiryolu aksında, deniz seviyesinden yaklaşık 2080 metre rakımdadır.

**Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti**:

• Giriş Ücreti: Gar binası ve çevre kışla yapıları gezisi tamamen ücretsizdir.

• Ziyaret Saatleri ve Günleri: Haftanın 7 günü 24 saat açıktır (tren sefer saatlerinde çok renklidir).

• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Gar alanı tamamen düzayak, rampalı ve bebek arabasına uygundur; raylara girilmemelidir.

• Tesis ve Olanaklar: TCDD bekleme salonu, bilet gişesi, çay ocağı ve peron dinlenme bankları.

**Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum**:

• Adres / Açık Konum: İstasyon Mahallesi, Gar Caddesi, Sarıkamış / Kars.

• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Sarıkamış ilçe merkez ana caddesinden araçla 1 dakikada varılır.

• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri: Doğu Ekspresi ve Turistik Doğu Ekspresi trenleri doğrudan bu istasyonda durur.

• Otopark Durumu: Gar binası önünde açık belediye otoparkı mevcuttur.

**Bağlamsal Deneyim İpuçları**:

• En İyi Fotoğraf Noktaları ve Kadrajlar: Karlar altındaki tarihi taş gar binası ve perona yanaşan Doğu Ekspresi lokomotifinin nostaljik kadrajı.

• Işık ve Çekim Saatleri: Tren geliş saatleri ve gece ışıklandırmaları.

• Yöresel Gastronomi Tavsiyeleri: İstasyon karşısındaki fırından sıcak Sarıkamış ketesi ve çay alınmalıdır.

**Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler**:

Sarıkamış'ın batısında Erzurum sınırındaki sarp volkanik kayalıklar üzerinde yükselen Zivin Kalesi, antik Urartu köklerine sahip olup 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi'nde Ahmet Muhtar Paşa komutasındaki Türk ordusunun Ruslara karşı kazandığı efsanevi "Zivin Zaferi"nin cereyan ettiği tarihi harp meydanıdır. Derin Zivin kanyonunun falezlerine kurulu taş surları, kuleleri ve siperleriyle askeri kahramanlığın abideleştiği bir kaledir.

**Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa**:

Süngütaşı mevkisinde kanyon boğazında sarp kayalık üzerinde, deniz seviyesinden yaklaşık 1950 metre rakımdadır.

**Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti**:

• Giriş Ücreti: Açık hava anıt alanı olup tamamen ücretsizdir.

• Ziyaret Saatleri ve Günleri: Haftanın 7 günü gün ışığında gezilebilir.

• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Sarp kayalık ve engebeli kanyon patikası içerir; sağlam yürüyüş ayakkabısı tavsiye edilir.

• Tesis ve Olanaklar: Doğal sit ve harp tarihi anıt alanıdır.

**Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum**:

• Adres / Açık Konum: Süngütaşı Köyü, Zivin Kanyonu Mevkii, Sarıkamış / Kars.

• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Kars-Erzurum karayolu üzerinden Süngütaşı ayrımıyla araçla 25 dakikada varılır.

• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri: Kars-Erzurum otobüsleri Süngütaşı kavşağında indirir.

• Otopark Durumu: Yol kenarında araç park yeri mevcuttur.

**Bağlamsal Deneyim İpuçları**:

• En İyi Fotoğraf Noktaları ve Kadrajlar: Sarp kanyon yarığının tepesinde dimdik duran taş kale burçları ve vadi derinliği.

• Işık ve Çekim Saatleri: Sabahın erken saatleri ve gün batımı.

• Yöresel Gastronomi Tavsiyeleri: Süngütaşı köyünden taze çeçil peyniri ve yayık tereyağı alınmalıdır.

**Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler**:

1914-1915 kışında 1. Dünya Savaşı Kafkas Cephesi'nde dondurucu eksi 40 derece soğukta tek bir kurşun dahi atamadan vatan müdafaası uğruna donarak şehit düşen on binlerce kahraman Türk askerinin aziz hatırasına dikilen Sarıkamış Şehitler Anıtı, milletimizin en derin manevi hüzün ve gurur makamıdır. Allahuekber Dağları'na bakan anıtsal mermer rölyefler, sonsuz meşale, şehitlik tören meydanı ve her yıl ocak ayının ilk haftasında Türkiye'nin dört bir yanından gelen yüz binlerin katıldığı "Türkiye Şehitleriyle Yürüyor" meşaleli anma yürüyüşünün kalbidir.

**Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa**:

Yukarı Sarıkamış sırtlarında Allahuekber ve Soğanlı Dağları eteğinde, deniz seviyesinden yaklaşık 2120 metre rakımdadır.

**Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti**:

• Giriş Ücreti: Şehitlik ve anıt alanı ziyareti tamamen ücretsizdir.

• Ziyaret Saatleri ve Günleri: Haftanın 7 günü 24 saat açıktır (gece anıt aydınlatması mevcuttur).

• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Şehitlik sahasında derin saygı, edep ve huşu şarttır; tören alanı tamamen düzayak ve engelli erişimine uygundur.

• Tesis ve Olanaklar: Anıt tören meydanı, rölyef duvarları, şehitlik bayrak direkleri, dinlenme bankları ve otopark.

**Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum**:

• Adres / Açık Konum: Yukarı Sarıkamış Mahallesi, Şehitler Caddesi, Sarıkamış / Kars.

• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Sarıkamış ilçe merkezinden asfalt karayoluyla araçla 3 dakikada varılır.

• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri: Sarıkamış merkezden yürüyerek 15 dakikada veya ilçe dolmuşlarıyla anıta ulaşılır.

• Otopark Durumu: Anıt yanında çok geniş araç ve otobüs otoparkı mevcuttur.

**Bağlamsal Deneyim İpuçları (Manevi Ziyaret & Saygı Adabı)**:

• Manevi Ziyaret ve Dua Adabı: Vatan uğruna can veren on binlerce donmuş Mehmetçik'in ruhuna hürmeten sessizlik içinde Fatihalar ve dualar okunmalıdır.

• Belgesel & Saygılı Çekim: Anıtın üzerindeki şehit figürleri ve karlı dağlar vakarla fotoğraflanmalıdır; eğlenceli pozlardan kesinlikle kaçınılmalıdır.

• Önemli Anma Günleri: Her yıl Ocak ayının ilk hafta sonu düzenlenen Sarıkamış Şehitlerini Anma Programı en yoğun zamandır.

• Yöresel Manevi Gelenek: Anma günlerinde ziyaretçilere helva, çorba ve sıcak şerbet ikram edilir.

**Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler**:

Kızılçubuk mevkii, 1914 Sarıkamış Harekatı'nda birliklerimizin Allahuekber Dağları'na tırmanışa başladığı tarihi toplanma ve intikal noktasıdır. Günümüzde her yıl on binlerce vatandaşın, gençlerin ve devlet erkanının ecdadın izinde dondurucu soğukta yürüdüğü geleneksel Sarıkamış Şehitlerini Anma Yürüyüşü'nün başlangıç alanıdır. Alanda yer alan anıt kaideleri ve bilgilendirme panoları, o çetin günlerde yaşanan fedakarlık ve kahramanlık destanını ziyaretçilere aktarır.

**Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa**:

Rakımı yaklaşık 2.050 metre olan sarıçam ormanlarının içindeki geniş bir dağ düzlüğüdür. Sarıçam ormanlarının tertemiz oksijeni ve kış aylarında metreleri bulan kristal kar örtüsü hakimdir.

**Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti**:

• Giriş Ücreti: Halka açık anıt ve toplanma alanıdır, tamamen ücretsizdir.

• Ziyaret Saatleri ve Günleri (Zorunlu): Haftanın 7 günü 24 saat açıktır.

• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Alanda saygı ve manevi vakar esastır. Kış aylarında kalın termal giysi ve kaymayan kar botları giyilmelidir. Zemin yürüyüşe uygun taş-toprak düzlük olup yaz aylarında bebek arabasına uygundur.

• Tesis ve Olanaklar: Tören alanı, bilgilendirme panoları, anıt, dinlenme alanı ve geniş otopark mevcuttur.

**Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum**:

• Adres / Açık Konum: Kızılçubuk Köyü Mevkii, Şehitler Yürüyüş Başlangıç Alanı, 36500 Sarıkamış / Kars.

• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Sarıkamış merkezine 6 km mesafededir; orman içi asfalt yolu ile rahatça ulaşılır; tüm araçlar için uygundur.

• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri (Zorunlu): Sarıkamış ilçe merkezinden taksi veya anma etkinlikleri servisleri ile ulaşılır.

• Otopark Durumu: Alanda 150 araç ve otobüs kapasiteli geniş otopark bulunmaktadır.

**Bağlamsal Deneyim İpuçları (Mekanın Ruhuna Göre 5. Bölüm Uyarlaması)**:

• Manevi Ziyaret ve Dua Adabı: Harekatın başladığı bu kutlu noktada Mehmetçiklerimizin vatan aşkı tefekkür edilmeli, ruhlarına Fatiha bağışlanmalıdır.

• Belgesel & Saygılı Çekim: Karlı sarıçam ağaçlarının arasından yükselen anıt ve kış yürüyüşçülerinin vakur adımları belgesel tarzda fotoğraflanmalıdır.

• Önemli Anma Günleri: Her yıl Ocak ayının ilk hafta sonunda düzenlenen resmi Sarıkamış Şehitleri Yürüyüşü.

• Yöresel Manevi Gelenek: Yürüyüş sabahında alanda çorba ve sıcak çay dağıtımı yapılır.

Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler

Sarıkamış Soğanlı Şehitliği, 1914-1915 kışında Birinci Dünya Savaşı Kafkas Cephesi'nde, vatan topraklarını Rus işgalinden kurtarmak için eksi kırk dereceyi bulan dondurucu ayazda Soğanlı ve Allahuekber Dağları'nı aşmaya çalışırken donarak şehadet şerbeti içen on binlerce kahraman Mehmetçiğimizin aziz hatırasını yaşatan kutsal bir vatan makamıdır. 9. ve 10. Kolordu birliklerinin dondurucu tipi ve tipi fırtınasında tek kurşun atamadan Hakk'a yürüdüğü Soğanlı Geçidi mevkiinde yükselen anıt, Türk milletinin vatan sevgisi ve fedakârlığının ölümsüz bir timsalidir. Yöre efsanelerinde, kış gecelerinde Soğanlı ormanlarından geçen köylülerin ve çobanların rüzgarın uğultusu arasında Mehmetçiklerin 'Allah Allah' nidalarını işittikleri, karların altında kefensiz yatan binlerce şehidin manevi ruhaniyetinin Kars yaylalarını bir kale gibi koruduğu derin bir huşu ve gözyaşı ile nakledilir.

Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa

Sarıkamış ilçesinin kuzeybatısında, Soğanlı Dağları silsilesi üzerinde yaklaşık 2.150 metre rakımda yer almaktadır. Etrafı dünyada sadece Kafkaslar ve Sarıkamış'a özgü yüksek rakımlı sarıçam (Pinus sylvestris) ormanları ve alpin dağ çayırlarıyla çevrilidir; yılın en az 6 ayı beyaz kar örtüsü altındadır.

Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti

• Giriş Ücreti: Şehitlik ve anıt alanı ziyareti tamamen ücretsizdir.

• Ziyaret Saatleri ve Günleri (Zorunlu): Haftanın 7 günü 24 saat kesintisiz ziyarete açıktır (Kış aylarında kar koşullarına dikkat edilmelidir).

• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Şehitlik sahasında derin saygı, sessizlik ve edep kuralları geçerlidir; tören alanı ve anıt yolu engelli erişimine uygundur.

• Tesis ve Olanaklar: Tören alanı, şehitler anıtı, bilgilendirme kitabeleri, bayrak direkleri ve otopark alanı mevcuttur.

Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum

• Adres / Açık Konum: Soğanlı Dağı Geçidi Mevkii, Sarıkamış / Kars.

• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Sarıkamış ilçe merkezinden Soğanlı ve Selim yayla yolu üzerinden stabilize ve asfalt dağ yolu ile ulaşılır; kış aylarında kış lastiği ve zincir zorunludur.

• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri (Zorunlu): Her yıl Ocak ayının ilk haftasında düzenlenen 'Türkiye Şehitleriyle Yürüyor' anma programında Kars Valiliği ve Sarıkamış Belediyesi tarafından alana ücretsiz servisler kaldırılmaktadır.

• Otopark Durumu: Anıt çevresinde geniş araç park alanı mevcuttur.

Bağlamsal Deneyim İpuçları (Manevi Ziyaret & Saygı Adabı)

• Manevi Ziyaret ve Dua Adabı: Vakar ve huşu içinde şehitlerimizin aziz ruhlarına Fatiha-i Şerife ve dualar edilmeli; kar örtüsü altındaki şehitlerimizin fedakarlığı tefekkür edilmelidir.

• Belgesel & Saygılı Çekim: Şehitlik sahasında gayriciddi özçekimlerden kesinlikle kaçınılmalı; karlı sarıçamlar arasında dalgalanan Türk bayrağının heybeti belgesel saygısıyla fotoğraflanmalıdır.

• Önemli Anma Günleri: Her yıl Ocak ayının ilk haftasında düzenlenen Sarıkamış Şehitlerini Anma Yürüyüşü'ne on binlerce vatandaş katılarak tarihi güzergahta yürür.

• Yöresel Gastronomi Tavsiyeleri: Sarıkamış merkezde fırında pişirilen geleneksel Kars kazı, kaz yağlı bulgur pilavı, Sarıkamış balı ve meşhur Kars gravyeri tadılmalıdır.

**Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler**:

Dünyada sadece İsviçre Alpleri'nde ve Sarıkamış'ta bulunan, nem oranı sıfır olduğu için asla buzlanmayan ve yapışmayan dünyaca ünlü "kristal kar" yapısına sahip Sarıkamış Kayak Merkezi, kış sporları tutkunlarının gözdesidir. Yemyeşil asırlık sarıçam ormanlarının rüzgarı kesmesi sayesinde çığ tehlikesi olmayan merkezde; toplam 25 kilometre uzunluğundaki 9 etaplı uluslararası alp disiplini pistleri, modern 4'lü telesiyej hatları, snowboard alanları ve kar kalitesiyle kışın başkentidir.

**Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa**:

Cıbıltepe zirvesinde 2100 ile 2634 metre rakımlar arasında, saf sarıçam ormanları ile çevrili karlı zirvededir.

**Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti**:

• Giriş Ücreti: Alana giriş ücretsizdir; mekanik telesiyej ve skipass kartları tarifelidir.

• Ziyaret Saatleri ve Günleri: Kış sezonunda (Aralık-Nisan) haftanın 7 günü 08:30 - 17:00 saatleri arasında açıktır (gece kayağı yapılabilir).

• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Pistlerde kask takılması zorunludur; belirlenen pistlerin dışına çıkılmamalıdır; oteller bölgesi düzayak ve asansörlüdür.

• Tesis ve Olanaklar: Kayak kiralama merkezleri, telesiyejler, dağ kafeleri, kayak okulu, butik oteller ve otopark.

**Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum**:

• Adres / Açık Konum: İnönü Mahallesi, Cıbıltepe Mevkii, Kayak Yolu, Sarıkamış / Kars.

• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Sarıkamış ilçe merkezinden duble asfalt yolla araçla 5 dakikada, Kars Harakani Havalimanı'ndan 45 dakikada (55 km) varılır.

• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri: Kars ve Sarıkamış'tan kalkan kayak servisleri doğrudan oteller bölgesinde indirir; Turistik Doğu Ekspresi Sarıkamış Garı'nda durur.

• Otopark Durumu: Kayak merkezi alt istasyonunda ve oteller önünde çok geniş açık otopark alanları mevcuttur.

**Bağlamsal Deneyim İpuçları**:

• En İyi Fotoğraf Noktaları ve Kadrajlar: Cıbıltepe zirve istasyonundan sarıçam ağaçlarının üzerine çöken bembeyaz kar örtüsü ve kayan kayakçıların arkasında uzanan karlı dağlar.

• Işık ve Çekim Saatleri: Sabahın berrak mavi gökyüzü anı ve ikindi güneşi yansımaları.

• Yöresel Gastronomi Tavsiyeleri: Zirve kafesinde sıcak közde sucuk ekmek, dağ çayı ve akşam otelde fırında nar gibi kızarmış Kars kazı yenmelidir.

**Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler**:

Halk arasında yanlışlıkla Çariçe Katerina'ya atfedilen ancak 1896 yılında Rus Çarı II. Nikola tarafından sarıçam ormanları arasına inşa ettirilen Tarihi Av Köşkü, Doğu Anadolu'daki sivil ahşap mimarinin en nadide şaheseridir. Baltık mimarisi tarzında, tek bir çivi dahi kullanılmadan birbirine geçme kündekari sarıçam kütükleriyle inşa edilen iki katlı köşk; neoklasik ahşap verandaları, döküm süslemeleri ve yemyeşil doğasıyla masalsı bir köşk anıtıdır.

**Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa**:

Sarıkamış ormanlarının eteğinde Teneke mevkiinde, deniz seviyesinden yaklaşık 2100 metre rakımda sarıçam korusu içindedir.

**Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti**:

• Giriş Ücreti: Köşk çevresi ve dış alanlar tamamen ücretsizdir; restorasyon kapsamında dışarıdan gezilebilir.

• Ziyaret Saatleri ve Günleri: Haftanın 7 günü gün ışığında ziyaret edilebilir.

• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: 130 yıllık tescilli ahşap yapıya zarar verilmemeli, ateş yakılmamalıdır; orman yolu yürüyüşe uygundur.

• Tesis ve Olanaklar: Tarihi köşk binaları, orman yürüyüş patikaları ve seyir noktaları.

**Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum**:

• Adres / Açık Konum: Teneke Mahallesi, Av Köşkü Mevkii, Sarıkamış / Kars.

• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Sarıkamış merkezden asfalt ve stabilize orman yoluyla araçla 5 dakikada varılır.

• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri: Sarıkamış merkezden yürüyerek 20 dakikada veya taksiyle varılır.

• Otopark Durumu: Köşk önünde açık araç park yeri mevcuttur.

**Bağlamsal Deneyim İpuçları**:

• En İyi Fotoğraf Noktaları ve Kadrajlar: Sarıçam ağaçlarının arasından görünen çivisiz kütük köşk cephesi ve kış aylarında karla kaplı masalsı çatı silüeti.

• Işık ve Çekim Saatleri: Sabahın erken yumuşak ışığı ve ikindi altın saati.

• Yöresel Gastronomi Tavsiyeleri: Sarıkamış merkez fırınlarından sıcak tereyağlı kete ve çam balı tadılmalıdır.

**Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler**:

2100 ile 2600 metre rakımlar arasında dünyada en yüksek irtifada yetişen saf sarıçam (Pinus sylvestris) ormanı olan Sarıkamış Sarıçam Ormanları, Türkiye'nin en temiz ve oksijeni en bol ekosistemlerinden biridir. Ormanın kışın bembeyaz karla kaplı yüksek taçları ve yazın mis kokulu reçine aurası; Türkiye'nin en büyük göç eden bozayı popülasyonuna, kurtlara, vaşaklara ve ulu geyiklere ev sahipliği yapar.

**Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa**:

Kafkasya dağ platosunda 2150 metre rakımda, saf sarıçam orman kuşağı ve alpin çayırlardadır.

**Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti**:

• Giriş Ücreti: Tabiat ormanlarına giriş tamamen ücretsizdir.

• Ziyaret Saatleri ve Günleri: Haftanın 7 günü gün ışığında açıktır.

• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Yaban hayatı koruma alanı olduğundan orman derinliklerinde yalnız yürünmemeli, ateş yakılmamalı ve doğa temiz tutulmalıdır.

• Tesis ve Olanaklar: Orman yürüyüş rotaları, dinlenme kamelyaları, çeşmeler ve seyir noktaları.

**Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum**:

• Adres / Açık Konum: Cıbıltepe ve Soğanlı Ormanları Mevkii, Sarıkamış / Kars.

• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Kayak merkezi veya ilçe merkezinden araçla orman eteklerine kolayca varılır.

• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri: Sarıkamış ilçe merkezinden yürüyüşle orman parkuruna girilebilir.

• Otopark Durumu: Orman giriş noktalarında açık park alanları mevcuttur.

**Bağlamsal Deneyim İpuçları**:

• En İyi Fotoğraf Noktaları ve Kadrajlar: Göğe uzanan heybetli sarıçam gövdelerinin arasından süzülen kar taneleri ve kış güneşi huzmeleri.

• Işık ve Çekim Saatleri: Sabahın erken aydınlık saatleri ve ikindi gölgeleri.

• Yöresel Gastronomi Tavsiyeleri: Orman kenarında demli semaver çayı ve yayık tereyağlı sıcak tandır lavaşı tadılmalıdır.

**Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler**:

Eski adıyla Micingirt olarak bilinen İnkaya Kalesi, Aras vadisi ile Erzurum-Kars dağ geçitlerini kontrol eden Urartu ve Orta Çağ Selçuklu dönemine ait görkemli bir kaya kalesidir. Yüksek volkanik kayalıklar üzerine oyulmuş sığınaklar, depolar, su sarnıçları ve gizli gözetleme pencereleri, kaleyi antik çağda zaptedilmez bir savunma üssü kılmıştır. Yöredeki anlatılarda, Selçuklu Sultanı Alparslan'ın Anadolu fetihleri sırasında bu kaleyi üs olarak kullandığı ve kaleden nehre inen gizli tünellerin bulunduğu rivayet edilir.

**Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa**:

Rakımı yaklaşık 1.890 metre olan dik bir kaya kütlesi üzerindedir. Vadi tabanında akan berrak dağ deresi ve kayalıkları saran ardıç ağaçlarıyla heybetli bir tabiat manzarası sunar.

**Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti**:

• Giriş Ücreti: Halka açık açık hava ören yeridir, tamamen ücretsizdir.

• Ziyaret Saatleri ve Günleri (Zorunlu): Haftanın 7 günü gün ışığında gezilebilir.

• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Sarp kaya tırmanışlarında dikkatli olunmalıdır; kalıntı taşlara zarar verilmemelidir. Patika dik ve kayalık olup bebek arabası ve tekerlekli sandalye erişimine uygun değildir.

• Tesis ve Olanaklar: Bölgede tesis yoktur, ihtiyaçlar köyden karşılanmalıdır.

**Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum**:

• Adres / Açık Konum: İnkaya (Micingirt) Köyü, 36500 Sarıkamış / Kars.

• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Sarıkamış merkezine 22 km mesafededir; Horasan-Sarıkamış karayolundan ayrılan stabilize yolla gidilir; binek araçlar için uygundur.

• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri (Zorunlu): Sarıkamış ilçe merkezinden köye giden servisler bulunmaktadır.

• Otopark Durumu: Köy girişinde 15 araçlık açık alan mevcuttur.

**Bağlamsal Deneyim İpuçları (Mekanın Ruhuna Göre 5. Bölüm Uyarlaması)**:

• En İyi Fotoğraf Noktaları ve Kadrajlar: Yalçın kayalıklar üzerinde yükselen kale surları ve vadiyi tepeden gören kartal yuvası kadrajları.

• Işık ve Çekim Saatleri: Sabahın erken saatleri (08:30 - 11:00).

• Yöresel Gastronomi Tavsiyeleri: Köyde taze köy ekmeği, tereyağı ve Kars balı tüketilmelidir.

**Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler**:

Sarıkamış Hükümet Meydanı, 29 Eylül 1920 tarihinde Kazım Karabekir Paşa komutasındaki 15. Kolordu'nun Sarıkamış'ı düşman işgalinden kurtarışı ve Milli Mücadele zaferinin taçlandığı tarihi ilçe merkezidir. Meydanda yükselen Kazım Karabekir Paşa ve Şehitler Anıtı, Doğu Cephesi kahramanlarının aziz hatırasını yaşatır. Baltık mimarisi taş binalarla çevrili meydan, kentin idari, sosyal ve kültürel kalbidir.

**Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa**:

Rakımı yaklaşık 2.100 metre olan ilçe merkezindedir. Sarıçam ağaçları, çiçek tarhları ve granit taş kaplamalarla düzenlenmiştir. Yüksek rakımlı kristal dağ havası yıl boyu hissedilir.

**Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti**:

• Giriş Ücreti: Tamamen ücretsizdir, halka açık kent meydanıdır.

• Ziyaret Saatleri ve Günleri (Zorunlu): Haftanın 7 günü 24 saat ziyarete açıktır.

• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Anıt alanına saygı gösterilmelidir. Zemin düz granit taş döşeme olup tekerlekli sandalye ve bebek arabası erişimine %100 uygundur.

• Tesis ve Olanaklar: Dinlenme bankları, kamu binaları, kafeler, restoranlar ve WC mevcuttur.

**Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum**:

• Adres / Açık Konum: İnönü Mahallesi, Kazım Karabekir Caddesi, Hükümet Meydanı, 36500 Sarıkamış / Kars.

• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Sarıkamış ilçe merkezinin tam göbeğindedir; tüm araçlar ve yayalar için kolayca erişilebilir.

• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri (Zorunlu): Kars merkezden kalkan tüm Sarıkamış minibüsleri meydan yakınında indirir. TCDD Doğu Ekspresi Sarıkamış Garı'na 10 dakika yürüme mesafesindedir.

• Otopark Durumu: Meydan çevresinde 50 araçlık belediye otoparkı vardır.

**Bağlamsal Deneyim İpuçları (Mekanın Ruhuna Göre 5. Bölüm Uyarlaması)**:

• Manevi Ziyaret ve Dua Adabı: Doğu Cephesi'nin muzaffer komutanı Kazım Karabekir Paşa ve kahraman Mehmetçiklerimizin ruhuna Fatiha okunmalıdır.

• Belgesel & Saygılı Çekim: Kazım Karabekir heykeli ve etrafındaki tarihi Baltık taş binalarının mimari uyumu fotoğraflanmalıdır.

• Önemli Anma Günleri: 29 Eylül Sarıkamış'ın Kurtuluş Günü'nde resmi kutlamalar düzenlenir.

• Yöresel Gastronomi Tavsiyeleri: Meydan çevresindeki lokantalarda meşhur Kars kaz eti, hıngel (Kars mantısı) ve sıcak yayık ayranı tadılmalıdır.

**Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler**:

Düzmeşe Şehitliği, Aralık 1914 - Ocak 1915 tarihlerinde cereyan eden Sarıkamış Harekatı sırasında 9. ve 10. Kolordu birliklerimizin dondurucu kış şartlarında Allahuekber Dağları'nı aşarak Sarıkamış'a girmeye çalışırken donarak ve göğüs göğüse çarpışarak şehit düşen binlerce kahraman Türk askerinin ebedi istirahatgahıdır. Vatan uğruna tek bir kurşun dahi atamadan karlar altında kefensiz yatan aziz Mehmetçiklerimizin hatırasına dikilen bu anıt mezarlık, milletimizin en derin ve hüzünlü manevi duraklarından biridir.

**Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa**:

Rakımı yaklaşık 2.150 metre olan Allahuekber Dağları'nın yüksek yayla sırtında yer alır. Etrafı asırlık sarıçam ormanları ve kışın aylarca erimeyen kar örtüsüyle kaplıdır. Rüzgarın çam dallarındaki uğultusu şehitlerin sessiz ağıtı gibidir.

**Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti**:

• Giriş Ücreti: Tamamen ücretsizdir, manevi şehitlik anıtıdır.

• Ziyaret Saatleri ve Günleri (Zorunlu): Haftanın 7 günü 24 saat ziyarete açıktır.

• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Alanda mutlak sessizlik, hürmet ve edep adabına uyulmalıdır. Kışın kalın kar giysisi ve kar botu zorunludur. Zemin düzeltilmiş olup yazın tekerlekli sandalye ve bebek arabasına uygundur.

• Tesis ve Olanaklar: Şehitlik anıtı, dua alanı, dinlenme bankları ve tören meydanı mevcuttur.

**Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum**:

• Adres / Açık Konum: Düzmeşe Köyü Mevkii, Şehitler Yolu, 36500 Sarıkamış / Kars.

• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Sarıkamış merkezine 9 km mesafededir; orman yolu asfalttır; kış aylarında kar temizleme araçlarıyla yol sürekli açık tutulur; kış lastiği zorunludur.

• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri (Zorunlu): Sarıkamış ilçe merkezinden şehitlik yönüne taksi veya anma haftalarında tahsis edilen ücretsiz servislerle gidilir.

• Otopark Durumu: Şehitlik girişinde 80 araçlık geniş otopark mevcuttur.

**Bağlamsal Deneyim İpuçları (Mekanın Ruhuna Göre 5. Bölüm Uyarlaması)**:

• Manevi Ziyaret ve Dua Adabı: Vatan savunmasında donarak şehadete yürüyen on binlerce Mehmetçiğimizin aziz ruhlarına Fatiha ve Yasin okunmalı, derin bir huşu ile saygı duruşunda bulunulmalıdır.

• Belgesel & Saygılı Çekim: Mezar taşları, anıt kitabesi ve karlar altında dalgalanan şanlı bayrağımız vakarla fotoğraflanmalıdır.

• Önemli Anma Günleri: Her yıl Ocak ayının ilk haftasında düzenlenen 'Türkiye Şehitleriyle Yürüyor' ulusal anma programının ana toplanma güzergahıdır.

• Yöresel Manevi Gelenek: Anma günlerinde katılımcılara sıcak çorba ve helva ikram edilir.

**Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler**:

Sarıkamış Hamamlı (Çermik) Kaplıcaları, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden bu yana bilinen, Sarıçam ormanlarının eteklerinden fışkıran doğal bir jeotermal şifa merkezidir. Bölgedeki efsaneye göre, Kafkas Harpleri ve Birinci Dünya Savaşı sırasında dağlarda soğuktan donma tehlikesi geçiren ve yaralanan askerlerin bu sıcak sularda yıkanarak yeniden sıhhat bulduğu anlatılır. Kükürtlü ve bikarbonatlı mineral yapısıyla romatizmal hastalıklar ve cilt rahatsızlıklarına iyi geldiği bilinmektedir.

**Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa**:

Rakımı yaklaşık 1.980 metre olan çam ormanlarıyla çevrili ferah bir vadi tabanında yer alır. Termal suyun sıcaklığı kaynakta 36-38 derece civarındadır. Yüksek rakımlı serin dağ havası ile sıcak termal su eşsiz bir kontrast oluşturur.

**Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti**:

• Giriş Ücreti: Tesis giriş ve banyo ücret tarifesi uygulanır (makul belediye/işletme tarifesi).

• Ziyaret Saatleri ve Günleri (Zorunlu): Haftanın 7 günü 08:00 - 21:00 saatleri arasında açıktır.

• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Kalp ve yüksek tansiyon hastalarının havuzda 20 dakikadan fazla kalmaması önerilir; bone ve havlu zorunludur. Tesis giriş düzlüğü tekerlekli sandalye ve bebek arabasına uygundur.

• Tesis ve Olanaklar: Termal havuzlar, aile banyoları, dinlenme salonu, kafeterya, mescit ve otopark bulunmaktadır.

**Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum**:

• Adres / Açık Konum: Hamamlı Köyü Mevkii, Kaplıcalar Caddesi, 36500 Sarıkamış / Kars.

• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Sarıkamış ilçe merkezine 5 km mesafededir; tamamen asfalt ve düzgün yoldur; her türlü binek araçla rahatça gidilir.

• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri (Zorunlu): Sarıkamış merkezden kalkan Hamamlı köy dolmuşları kaplıca önüne kadar sefer yapmaktadır.

• Otopark Durumu: Tesis önünde 50 araçlık otopark mevcuttur.

**Bağlamsal Deneyim İpuçları (Mekanın Ruhuna Göre 5. Bölüm Uyarlaması)**:

• En İyi Fotoğraf Noktaları ve Kadrajlar: Kış aylarında karla kaplı sarıçam ormanları ortasında buharları tüten sıcak su kaynaklarının büyüleyici kadrajları.

• Işık ve Çekim Saatleri: Sabah erken saatler buharların en belirgin olduğu zamandır.

• Yöresel Gastronomi Tavsiyeleri: Kaplıca sonrasında Sarıkamış merkezde sıcak çorba, Kars kaşarı ve kete ile enerji toplanmalıdır.