'un köklü tarihiyle öne çıkan ilçesi , aynı zamanda “Hasankale” adıyla da bilinir ve binlerce yıllık geçmişiyle adeta açık hava müzesi niteliğindedir. Urartular'dan Selçuklular'a, Osmanlı'dan günümüze kadar pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olan bu topraklar, zengin dini yapılarıyla da dikkat çekmektedir. Tarihi İpek Yolu üzerinde stratejik bir konumda yer alan Pasinler, ziyaretçilerine hem kültürel hem de manevi bir yolculuk vaat ediyor. Bu yazımızda, Memleketim platformu olarak, Pasinler'in cami ve kiliselerinden oluşan eşsiz mirasını yakından tanıyacağız.
Pasinler'in Görkemli Camileri
Pasinler, Anadolu'nun Türkleşme sürecinde önemli bir rol oynamış ve bu durum, ilçedeki tarihi camilerin zenginliğiyle kendini göstermektedir. Her biri farklı bir dönemin izlerini taşıyan bu camiler, mimari detayları ve hikayeleriyle ziyaretçilerini büyüler.
Pasinler Ulu Cami (Kasım Bey Camii)
İlçenin en önemli dini yapılarından biri olan Pasinler Ulu Cami, 1554 yılında Kasım Bey tarafından inşa ettirilmiştir. Orijinalinde bir külliye olarak medrese ve zaviye ile birlikte yapılmış olsa da, günümüze yalnızca cami kısmı ulaşabilmiştir. 1835 yılında geçirdiği onarım, caminin özgün görünümünü büyük ölçüde değiştirmiştir. Dikdörtgen planlı olan cami, ahşap sütunlarla desteklenmiş iki bölümden oluşur ve mihrap nişi bitkisel motiflerle bezenmiştir. Caminin kuzey ve batı duvarının kesiştiği köşede yer alan tek şerefeli minaresi, kesme taş kaide üzerine yuvarlak gövdelidir.
Sivaslı Camii
Pasinler'in günümüze ulaşan en eski camisi olarak kabul edilen Camii, 1389 yılında (Hicri 791) Sivaslı İbrahim Efendi tarafından yaptırılmıştır. Dikdörtgen planlı ve moloz taştan inşa edilen caminin üzeri başlangıçta toprak damla örtülüydü. Zamanla depremlerden zarar görmüş ve 1912 yılında yenilenmiştir. Geçirdiği onarımlar nedeniyle mimari özelliklerinin çoğunu kaybetmiş olsa da, caminin ahşap minberi dikkat çekicidir. Kesme taş kaideli ve yuvarlak tuğla gövdeli tek şerefeli minaresi bulunmaktadır.
Emir Şeyh Camii
Sivaslı Camii'nin yaklaşık 50 metre batısında, kendi adını taşıyan mahallede yer alan Emir Şeyh Camii, ilk yapım tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte 17. yüzyıldan kalma olduğu tahmin edilmektedir. Caminin orijinal özellikleri zamanla kaybolmuş, ancak 1896 yılında Mustafa Baba ve Ağa Esad Efendi tarafından tamir edildiği bir kitabeden anlaşılmaktadır. Kare planlı olan caminin duvarları moloz taş ve kesme taş köşelerle inşa edilmiştir. İbadet alanındaki sekizgen formlu ahşap kubbe, dört ahşap direk üzerine oturmaktadır.
Süleyman Han Camii
Pasinler Kalesi'nin iç kısmında bulunan Süleyman Camii, 16. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman döneminde kalenin onarımı sırasında eklenmiştir. Kesme taştan yapıldığı anlaşılan bu yapıdan günümüze sadece duvar kalıntıları ve yarı harap durumdaki minaresi ulaşabilmiştir. Caminin orijinal planı ve detayları hakkında yeterli bilgi bulunmamaktadır.
Pasinler'in Tarihi Kiliseleri
Pasinler, çok kültürlü geçmişinin bir yansıması olarak, eski kilise kalıntılarına da ev sahipliği yapmaktadır. Bu yapılar, bölgenin Hristiyanlık tarihindeki yerini gözler önüne serer.
Taşkaynak Köyü Kilisesi
Pasinler'e bağlı Taşkaynak (eski adıyla Kevank) köyünde bulunan bu kilise, bölgenin önemli tarihi yapılarından biridir. Küçük, haç planlı bir yapı olan kilisenin kesin yapım tarihi bilinmemekle birlikte, mimari özelliklerine göre 11. veya 12. yüzyıllara tarihlendirilmektedir. Üst örtüsü tamamen yıkılmış olsa da, duvarları günümüze kadar ulaşmıştır ve bölgenin geçmişine ışık tutmaktadır.
Dziranik Manastırı
Pasinler ilçesi sınırları içerisinde yer alan Dziranik Manastırı, 11. yüzyılda inşa edilmiş önemli bir Ermeni manastırıydı. Ne yazık ki, bu tarihi yapı 20. yüzyılın ortalarında yıkılmıştır. Günümüzde kalıntıları bulunsa da, bölgenin zengin kültürel dokusunun bir parçası olarak anılmaya değerdir.
Pasinler'e Ulaşım ve Ziyaret İpuçları
Erzurum şehir merkezine yaklaşık 37-40 kilometre uzaklıkta bulunan Pasinler'e ulaşım oldukça kolaydır.
- Karayolu: Erzurum'dan özel aracınızla veya şehirlerarası otobüslerle Pasinler'e rahatlıkla ulaşabilirsiniz. Erzurum Otogarı'ndan kalkan minibüs ve otobüs seferleri mevcuttur.
- Havayolu: Erzurum Havalimanı'na Türkiye'nin birçok şehrinden direkt uçuşlar bulunmaktadır. Havalimanından sonra taksi veya toplu taşıma araçlarıyla Pasinler'e geçebilirsiniz.
- Demiryolu: Erzurum Garı'na trenle ulaşım sağladıktan sonra, yine karayolu araçlarıyla Pasinler'e ulaşım mümkündür.
Pasinler'deki bu tarihi ve manevi yapıları ziyaret ederken, özellikle ibadethanelerde saygılı bir tutum sergilemek, uygun kıyafetler tercih etmek ve sessizliği korumak önemlidir. Fotoğraf çekimi için izin almayı unutmayın. Memleketim olarak, Pasinler'in bu eşsiz mirasını keşfetmenizi ve Anadolu'nun derinliklerindeki bu kültürel zenginliği deneyimlemenizi tavsiye ederiz. Pasinler, sadece tarihi yapılarıyla değil, aynı zamanda doğal güzellikleri ve sıcakkanlı insanlarıyla da unutulmaz bir deneyim sunacaktır.
