Где лучше всего посетить Сиирт-Тилло? (Путеводитель 2026 года)

Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler:

İsmail Fakirullah Hazretleri Türbesi, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alan, hem İslam tasavvufunun hem de 18. yüzyıl astronomi ve optik biliminin dünyadaki en eşsiz anıtlarından biridir. 1656-1734 yılları arasında yaşayan büyük mutasavvıf İsmail Fakirullah Hazretleri'nin vefatı üzerine, talebesi ünlü İslam alimi ve astronom Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri tarafından "Hocamın başucuna doğmayan güneşi neyleyeyim" diyerek 1734 yılında inşa edilmiştir. İbrahim Hakkı Hazretleri, türbenin yanına 10 metre yüksekliğinde sekizgen bir kule ve türbeye 3,5 kilometre mesafedeki tepeye (Kaletül Üstad) harçsız taştan bir duvar inşa etmiştir. Her yıl ekinoks günlerinde (21 Mart ve 23 Eylül) sabah doğan ilk güneş ışınları, Kaletül Üstad'daki duvardan kırılarak türbenin kulesindeki aynalara ve prizmalara çarpmakta; oradan türbe penceresinden geçerek tam 5 dakika boyunca yalnızca İsmail Fakirullah Hazretleri'nin sandukasının başucunu aydınlatmaktadır. 1960'lı yıllarda yapılan restorasyonda bozulan bu dahi mekanizma, bilim insanlarının araştırmaları neticesinde yeniden çalıştırılmıştır.

Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa:

Türbe, Güneydoğu Toroslar'ın doğu eteklerinde, Botan Kanyonu'nun batı sırtında yükselen Tillo platosunda, yaklaşık 1.180 metre rakımda konumlanmıştır. Karasal iklimin hüküm sürdüğü bölgede kışlar soğuk ve serin, yazlar sıcak ve kuraktır. Çevresinde tarihi meşe ağaçları, nar ve badem bahçeleri uzanmaktadır.

Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti:

• Giriş Ücreti: Ücretsizdir. Halka ve inanç turizmi ziyaretçilerine kesintisiz açıktır.
• Ziyaret Saatleri ve Günleri: Haftanın 7 günü sabah namazından yatsı namazı sonrasına kadar (05:00 - 22:30) ibadet ve ziyarete açıktır. 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerindeki "Işık Hadisesi" sabahında saat 05:30'da özel anma programı düzenlenmektedir.
• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Türbe girişinde ayakkabılar çıkarılır, manevi mekana uygun kılık-kıyafet adabına özen gösterilmelidir. Türbe bahçesi ve avlusu engelli ve bebek arabası erişimine uygundur; iç mekan koridorlarında rampa mevcuttur.
• Tesis ve Olanaklar: Tarihi külliye avlusunda abdesthane, bay/bayan WC, şadırvan, dinlenme bankları ve ziyaretçi bilgilendirme merkezi bulunmaktadır.

Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum:

• Adres / Açık Konum: Fakirullah Mahallesi, İbrahim Hakkı Caddesi, No: 12, Tillo / Siirt.
• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Siirt il merkezine 9 km mesafededir. Tamamı çift şeritli, kaliteli ve modern bölünmüş asfalt yolla bağlanmaktadır; tüm binek araçlar için son derece konforludur.
• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri: Siirt Merkez Şehirlerarası Otogarı ve Cumhuriyet Meydanı yanındaki Tillo Minibüs Durağı'ndan sabah 06:30'dan akşam 20:00'ye kadar her 15-20 dakikada bir düzenli Tillo belediye/kooperatif halk dolmuşları kalkmaktadır.
• Otopark Durumu: Türbe külliyesinin hemen karşısında ve çevresinde yaklaşık 200 araçlık geniş ücretsiz otopark alanı mevcuttur.

Bağlamsal Deneyim İpuçları (Maneviyat & Saygı Adabı):

• Manevi Ziyaret ve Dua Adabı: İslam ve fen ilmini birleştiren büyük zatların kabrinde vakar, tefekkür ve hürmetle bulunulmalı; sanduka başında sessizlik muhafaza edilerek Fatihalar ve dualar okunmalıdır.
• Belgesel & Saygılı Çekim: Külliyenin dış taş mimarisi, kulesi ve ekinoks açıklıkları hürmetkar bir çerçevede fotoğraflanabilir; türbe içinde ibadet edenleri rahatsız edecek flaşlı çekimlerden kaçınılmalıdır.
• Önemli Anma Günleri: 21 Mart Nevruz/ekinoks ve 23 Eylül sonbahar ekinoks günleri, Işık Hadisesi'ni canlı izlemek için on binlerce kişinin akın ettiği en kıymetli anlardır.
• Yöresel Manevi Gelenek: Tillo'nun köklü geleneği olarak ziyaretçilere badem şekeri, kuru incir ve hayır şerbeti ikram edilmektedir.

Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler:

Sultan Memduh Hazretleri Türbesi, Tillo'nun manevi siluetini taçlandıran en yüksek tepelerden birinde yükselen abidevi bir külliyedir. Asıl adı Mahmut olan Sultan Memduh (1761-1847), büyük veli İsmail Fakirullah Hazretleri'nin torunudur. Tasavvufi derinliğinin yanı sıra dönemin en güçlü şair ve ediplerinden biri olan Sultan Memduh Hazretleri, 47 bin beyitlik devasa bir Türkçe, Arapça ve Farsça Divan ile tasavvufi eserler kaleme almıştır. "Memduh" (övülmüş) mahlası, hocaları ve halk tarafından ahlakının güzelliği sebebiyle verilmiştir. Türbe, 1830 yılında Sultan Memduh tarafından genç yaşta vefat eden oğlu Şeyh Abdurrahman için yaptırılmış; 1847'de kendisi ve daha sonra eşi Zemzem Hatun da buraya defnedilmiştir. Türbenin kubbesi, geleneksel Tillo taş işçiliğinin en zarif örneklerinden biri olup iç mekandaki el yazması hat levhaları ve ahşap oymacılığı hayranlık uyandırmaktadır.

Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa:

Külliye, Tillo ilçe merkezine hakim güney sırtlarındaki yüksek bir tepe üzerinde, 1.210 metre rakımda yer almaktadır. Havadar konumuyla tüm ilçe merkezini ve çevredeki dağları kuşbakışı görmektedir. Etrafı asırlık dut, ceviz ve selvi ağaçlarıyla çevrilidir.

Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti:

• Giriş Ücreti: Ücretsizdir. Halka ve inanç turizmi ziyaretçilerine kesintisiz açıktır.
• Ziyaret Saatleri ve Günleri: Haftanın 7 günü sabah ezanından akşam 21:00'e kadar ziyarete açıktır.
• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Cami ve türbe girişinde ayakkabılar çıkarılır, manevi mekana uygun kılık kıyafet kurallarına uyulmalıdır. Külliye girişinde tekerlekli sandalye için rampa bulunmaktadır.
• Tesis ve Olanaklar: Tarihi külliye bünyesinde mescit, abdesthane, tuvaletler, geniş avlu ve dinlenme alanları yer alır.

Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum:

• Adres / Açık Konum: Saydanlar Mahallesi, Sultan Memduh Tepesi Yolu, Tillo / Siirt.
• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Tillo ilçe merkezinden türbe tepesine çıkan yol kilitli parke taş ve asfalt olup tüm binek araçlarla rahatça çıkılabilmektedir.
• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri: Tillo merkezine gelen dolmuşlardan indikten sonra tepeye doğru yaklaşık 600 metrelik tatlı bir yokuş yürünerek veya merkezdeki taksilerle 3 dakikada ulaşılabilir.
• Otopark Durumu: Külliye girişinde 50 araçlık ücretsiz otopark alanı mevcuttur.

Bağlamsal Deneyim İpuçları (Maneviyat & Saygı Adabı):

• Manevi Ziyaret ve Dua Adabı: Büyük divan şairi ve mutasavvıf zatın huzurunda vakar ve edeple dua edilmeli; türbe içindeki tarihi sandukalar ve hat yazıları tefekkürle incelenmelidir.
• Belgesel & Saygılı Çekim: Külliyenin dış kubbe mimarisi ve Tillo'ya bakan yüksek avlu manzarası fotoğraflanabilir; iç mekanda ibadet edenlerin mahremiyetine saygı gösterilmelidir.
• Önemli Anma Günleri: Kandil geceleri ve cuma günleri yöre halkı tarafından külliyede mevlitler okunmakta ve hatim duaları icra edilmektedir.
• Yöresel Manevi Gelenek: Ziyaretçiler tepeye çıkarken niyet ederek dualar etmekte ve türbe çıkışında geleneksel olarak lokum veya şeker dağıtmaktadır.

Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler:

Şeyh İbrahim el-Mücahid Türbesi, Tillo'nun köklü manevi geçmişini 13. yüzyıla bağlayan en kadim ziyaretgahlarından biridir. Soyu İslam komutanı Halid Bin Velid'e (r.a.) dayanan büyük alim Şeyh Hamza el-Kebir Hazretleri'nin oğlu olan Şeyh Mücahid Hazretleri, Anadolu'nun ve Mezopotamya'nın İslamlaşma sürecinde ilim ve irfanıyla büyük hizmetlerde bulunmuş bir gazi velidir. "Mücahid" unvanı, hem nefisle yapılan büyük cihattaki tasavvufi gayretinden hem de dönemin ilmi mücadelelerinden ileri gelmektedir. Türbe, İsmail Fakirullah Türbesi'nin yaklaşık 150 metre doğusunda yer almakta olup asırlardır Tillo'ya gelen ziyaretçilerin ilk dua duraklarından biri olmuştur. Türbe binası, kesme taş kubbesi ve tarihi camisiyle tipik Selçuklu ve beylikler dönemi İslam mimarisi karakterini taşımaktadır.

Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa:

Tillo ilçe merkezinde, tarihi dar sokakların kesiştiği mahalle dokusu içerisinde, 1.180 metre rakımda yer almaktadır. Çevresinde asırlık taş evler ve avlulu medrese yapıları bulunmaktadır.

Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti:

• Giriş Ücreti: Ücretsizdir. Her zaman ziyarete açıktır.
• Ziyaret Saatleri ve Günleri: Haftanın 7 günü sabah namazı vaktinden yatsı namazına kadar (05:00 - 22:00) kesintisiz açıktır.
• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: İbadethane ve türbe adabına riayet edilmeli, sessizlik korunmalıdır. Cami avlusuna giriş düzayaktır; engelli ve yaşlı ziyaretçiler için erişilebilirdir.
• Tesis ve Olanaklar: Cami avlusunda abdesthane, şadırvan, tuvalet ve gölgelikli oturma alanları mevcuttur.

Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum:

• Adres / Açık Konum: Mücahit Mahallesi, Fakirullah Caddesi, No: 7, Tillo / Siirt.
• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Siirt il merkezine 9 km mesafededir. Tillo ilçe merkezindeki ana cadde üzerinden kolaylıkla ulaşılır.
• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri: Siirt merkezden hareket eden Tillo ilçe dolmuşları türbenin 100 metre yakınına kadar yolcu taşımaktadır.
• Otopark Durumu: İsmail Fakirullah Külliyesi ana otoparkı türbeye 150 metre mesafede olup oraya ücretsiz park edilerek yürünebilir.

Bağlamsal Deneyim İpuçları (Maneviyat & Saygı Adabı):

• Manevi Ziyaret ve Dua Adabı: 13. yüzyıldan günümüze ulaşan bu kutlu mekanda sessizlik ve tazimle Kur'an-ı Kerim tilavet edilmeli ve hayır dualarında bulunulmalıdır.
• Belgesel & Saygılı Çekim: Tarihi taş kemerler ve türbenin kubbe yapısı dışarıdan vakarla fotoğraflanabilir.
• Önemli Anma Günleri: Cuma günleri cuma namazı öncesinde ve kandil gecelerinde türbe avlusu yoğun manevi buluşmalara ev sahipliği yapar.
• Yöresel Manevi Gelenek: Tillo halkı evlilik, askerlik veya önemli iş başlangıçları öncesinde Şeyh Mücahid Türbesi'ni ziyaret ederek dua etme geleneğini sürdürmektedir.

Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler:

İbrahim Hakkı Hazretleri Bilim Müzesi ve Kültür Evi, 18. yüzyılın en büyük İslam ansiklopedisti, astronomu, hekimi ve mutasavvıfı olan Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri'nin ilmi mirasını yaşatmak üzere kurulmuştur. İbrahim Hakkı Hazretleri (1703-1780), Tillo medreselerinde yetişmiş ve dünyaca meşhur "Marifetname" adlı başyapıtını burada kaleme almıştır. Eserde insan anatomisinden kan dolaşımına, güneş sisteminin mekaniğinden yerkürenin coğrafi yapısına, ruhi terbiyeden matematik ve geometriye kadar binlerce sayfalık ansiklopedik bilgi sentezlenmiştir. Müzede, İbrahim Hakkı Hazretleri'nin bizzat çizdiği gök haritaları, el yazması Marifetname nüshaları, astronomik hesap cetvelleri (usturlap ve rubu tahtaları), güneş saatleri, küreler, optik prizma aletleri ve tarihi medrese eşyaları sergilenmektedir.

Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa:

Müze, Tillo ilçe merkezinde, İsmail Fakirullah Külliyesi'nin hemen doğu cephesinde, 1.185 metre rakımda yer almaktadır. Geleneksel kesme kireç taşı ve bazalt kullanılarak yöreye özgü kemerli eyvan mimarisiyle inşa edilmiş tarihi bir konağın restore edilmesiyle oluşturulmuştur.

Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti:

• Giriş Ücreti: Ücretsizdir. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Tillo Kaymakamlığı himayesinde halka açıktır.
• Ziyaret Saatleri ve Günleri: Haftanın 7 günü 08:30 - 17:30 saatleri arasında açıktır.
• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Müze sergi salonlarında eserlere dokunulmamalıdır. Zemin kat düzayak olup tekerlekli sandalye ve puset girişine uygundur.
• Tesis ve Olanaklar: Müze içerisinde rehberlik ve tanıtım personeli, sinevizyon gösterim odası, kütüphane, hediyelik kitap reyonu ve dinlenme alanı mevcuttur.

Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum:

• Adres / Açık Konum: Fakirullah Mahallesi, Müze Sokak, Tillo / Siirt.
• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Siirt merkezine 9,5 km mesafede olup asfalt il yolu ile ilçenin kalbindeki meydana kadar doğrudan ulaşılır.
• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri: Siirt merkezden kalkan Tillo kooperatif dolmuşları meydanda indirir; müze indirme noktasından 70 metre yürüme mesafesindedir.
• Otopark Durumu: Müze yakınındaki ilçe meydanında ve türbe otoparkında ücretsiz park yeri mevcuttur.

Bağlamsal Deneyim İpuçları (Müze & Bilim Mirası İpuçları):

• Öne Çıkan Nadide Eserler: Marifetname'nin orijinal sayfalarındaki güneş sistemi çizimleri, İbrahim Hakkı'nın şahsi el yazısı notları ve Işık Hadisesi'nin optik prizma çalışma krokileri mutlaka incelenmelidir.
• Ziyaret İpucu: Müze görevlilerinden Işık Hadisesi'nin matematiksel çalışma prensibini anlatan 10 dakikalık sinevizyon belgeselini başlatmalarını talep edebilirsiniz.
• Yöresel Gastronomi Tavsiyeleri: Müze ziyaretinin ardından Tillo çarşısındaki tarihi fırınlardan taze Tillo çöreği ve meşhur Siirt fıstığı temin edilebilir.

Tarihçe & Gerçek Efsaneler / Menkıbeler:

Kaletül Üstad (Üstad Kalesi), Tillo'nun doğusunda Botan Kanyonu'na tepeden bakan stratejik bir sırt üzerinde yer alan çok katmanlı tarihi bir tepe ve gözetleme noktasıdır. Asıl tarihi şöhretini, İbrahim Hakkı Hazretleri'nin hocası İsmail Fakirullah için kurduğu dünya çapındaki "Işık Hadisesi" optik düzeneğinin başlangıç noktası olmasına borçludur. İbrahim Hakkı Hazretleri, 1734 yılında bu tepeye harç kullanmadan yalnızca yığma taşlarla bir duvar ve pencere inşa etmiştir. Ekinoks sabahlarında güneş doğarken bu duvardaki pencereden geçen ışık huzmesi, vadiyi aşarak 3,5 km batıdaki türbe kulesine yönelmektedir. Tepe aynı zamanda İbrahim Hakkı Hazretleri'nin geceleri gökyüzünü, yıldızları ve gezegen hareketlerini rasat ettiği tabii bir gözlem yeridir. Günümüzde bu tarihi tepenin hemen yanı başında Botan Çayı Kanyonu'nun nefes kesen uçurumuna uzanan abidevi bir Cam Seyir Terası inşa edilerek turizme kazandırılmıştır.

Coğrafi Yapı & Rakım & Doğa:

Rakımı yaklaşık 1.250 metredir. Seyir terası, kanyon tabanında akan Botan Çayı'ndan yaklaşık 400 metre dikey yükseklikteki kireçtaşı kayalık uçurumun üzerine çelik konsollarla monte edilmiştir. Buradan kıvrılarak akan Botan Nehri, kanyonun dik vadi yamaçları ve karşıdaki sarp sıradağlar panoramik olarak izlenebilmektedir.

Ziyaret Saatleri & Günleri & Giriş Ücreti:

• Giriş Ücreti: Kaletül Üstad tepesini gezmek ücretsizdir; Cam Seyir Terası üzerine çıkış için Tillo Kaymakamlığı/Belediyesi tarafından belirlenen sembolik bir giriş bileti (kişi başı yaklaşık 20-30 TL) uygulanmaktadır.
• Ziyaret Saatleri ve Günleri: Haftanın 7 günü 08:00 - 20:00 saatleri arasında ziyarete açıktır.
• Kurallar, Güvenlik ve Bebek Arabası/Engelli Erişimi: Cam teras üzerine galoş giyilerek çıkılır. Kalp ve yükseklik korkusu (akrofobi) olanların dikkatli olması önerilir. Teras yaklaşım yolu düzgün parke taş kaplıdır, tekerlekli sandalye erişimine uygundur.
• Tesis ve Olanaklar: Teras yanında Botan manzaralı kafeterya, seyir çardakları, çocuk parkı, WC, mescit ve yürüyüş yolları yer almaktadır.

Gerçek Ulaşım & Toplu Taşıma Hatları & Açık Konum:

• Adres / Açık Konum: Çınarlıbel Mevkii, Kaletül Üstad Yolu, Tillo / Siirt.
• Yol Durumu ve Araç Uygunluğu: Tillo ilçe merkezine 3,5 km, Siirt merkeze 12,5 km mesafededir. Tillo merkezden terasa giden asfalt yol temiz ve bakımlıdır; her türlü binek araçla rahatlıkla ulaşılır.
• Gerçek Toplu Taşıma Bilgileri: Tillo merkezine minibüsle ulaştıktan sonra ilçe merkezinden taksilerle veya yürüyüşü sevenler için 3,5 kilometrelik manzaralı doğa rotası takip edilerek çıkılabilir.
• Otopark Durumu: Tesis girişinde yaklaşık 80 araçlık asfalt otopark alanı mevcuttur.

Bağlamsal Deneyim İpuçları (Fotoğraf & Doğa & Gastronomi):

• En İyi Fotoğraf Noktaları ve Kadrajlar: Cam teras üzerinden Botan Nehri'nin kanyon içindeki "S" kıvrımını ve uçurumun derinliğini gösteren geniş açı kadrajlar ile tarihi Kaletül Üstad taş duvarı muazzam fotoğraflar sunar.
• Işık ve Çekim Saatleri: Sabah erken saatler (Işık Hadisesi doğuş anı) ve ikindi vakti güneşin kanyon duvarlarına vurduğu altın saatler (16:30 - 18:30) en ideal ışığı sağlar.
• Yöresel Gastronomi Tavsiyeleri: Teras kafesinde demli çay veya menengiç kahvesi eşliğinde yöresel cevizli sucuk ve Tillo pestili tadılabilir.