Ege'nin imbat rüzgarıyla yıkanan taş sokakları, asırlık ahşap panjurlu Rum evleri, balıkçı takalarının salındığı dingin limanı ve Homeros'un Odysseia destanına konu olan Siren Kayalıkları ile Eski Foça; Türkiye'nin en masalsı kıyı kasabalarından biridir. Adını kıyılarında ve adacıklarında yaşayan sevimli Akdeniz foklarından (Monachus monachus) alan antik Phokaia, 50 kürekli hızlı tekneleriyle Akdeniz'i fetheden cesur denizcilerin ve Batı Akdeniz'e koloni kuran bilgelerin anavatanıdır.
- Tarihçe ve Phokaia Mirası: Homeros'un Odysseia'sından Akdeniz Foklarının Sığınağına
Phokaia'nın kuruluşu M.Ö. 11. yüzyıla, Aiol ve İon göçlerine dayanır. Kent sakinleri denizcilikte öyle ileri gitmişlerdi ki, antik çağda Karadeniz'den İspanya kıyılarına kadar uzanan geniş bir ticaret ağı kurmuşlar; Fransa'daki Marsilya (Massalia), Nice (Nikaia) ve İtalya'daki Elea (Velia) kentlerini kuran kolonistleri buradan göndermişlerdir. Kentin simgesi fok balığı, M.Ö. 6. yüzyılda darp edilen elektrum sikkelerin üzerinde gururla yer almıştır.
Büyük ozan Homeros, Odysseia destanında denizcileri büyüleyici sesleriyle kendilerine çeken ve gemilerini kayalıklara çarptıran efsanevi deniz kızlarını (Sirenler) anlatırken Foça açıklarındaki Orak Adası kayalıklarından ilham almıştır. Günümüzde bu sarp volkanik adalar ve sualtı mağaraları, nesli küresel ölçekte tükenme tehlikesi altında bulunan Akdeniz foklarının dünyadaki en önemli üreme ve yaşama koruma alanlarından biridir.
- İki Günlük Kapsamlı Keşif Rotası: Siren Kayalıkları, Tarihi Taş Evler ve Kozbeyli
- Gün: Orak Adası Siren Kayalıkları Tekne Turu, Beşkapılar Kalesi ve Liman Kordonu
Eski Foça'da ilk gün sabahı balıkçı barınağından hareket eden ahşap teknelerle başlar. Orak Adası, İncir Adası, Fener Adası ve Hayırsız Ada'yı kapsayan rotada en can alıcı durak Siren Kayalıkları'dır. Koruma kuralları gereği adalara çıkış ve motorlu araçla mağara ağızlarına yanaşmak yasaktır; kayalıklar açık denizden saygıyla izlenir, çevre koyların turkuaz sularında yüzme molası verilir.
Tekne turunun ardından Eski Foça Küçükdeniz Limanı'na dönülür. Liman boyunca sıralanan 19. yüzyıl Rum mimarisi taş konaklar, ahşap kepenkleri, begonvillerle sarılı taş avluları ve kordon boyundaki yürüyüş parkuruyla nostaljik bir Ege tablosu sunar.
Kordon boyu yürünerek Cenevizliler döneminde inşa edilen ve Osmanlılar tarafından onarılan Beşkapılar Kalesi'ne ulaşılır. Kalenin restore edilen surları, deniz sur kapıları ve antik kayıkhanesi, açık hava kültür ve sanat etkinliklerine ev sahipliği yapar.
Kaleden sonra yarımadanın batı ucuna uzanarak 1678 yılında inşa edilen Osmanlı Dış Kalesi (İncir Kalesi) görülür. Burası Sakız ve Midilli boğazlarını denetleyen stratejik bir top kalesidir.
- Gün: Phokaia Athena Tapınağı, Yel Değirmenleri, Pers Taş Kulesi ve Kozbeyli
İkinci gün sabahı kente hakim tepeye tırmanılarak Phokaia Athena Tapınağı kalıntıları ve antik kutsal teras keşfedilir. M.Ö. 6. yüzyıla tarihlenen tapınak, Athena Polias'a adanmış olup Foça Körfezi'ne bakar.
Hemen tapınak sırtlarındaki tepede yer alan Tarihi Foça Yel Değirmenleri'ne geçilir. Restore edilen taş değirmenlerin bulunduğu seyir tepesi, Büyükdeniz ve Küçükdeniz koylarını aynı kadrajda gören muazzam bir panorama sunar.
Foça - İzmir karayolu üzerinde durularak Anadolu'daki en nadide Pers anıtlarından olan Taş Kule (Pers Anıt Mezarı) incelenir. M.Ö. 4. yüzyılda tek parça kalker kayanın oyulmasıyla inşa edilen iki katlı mezar anıtı, Ahameniş Pers mimarisi ile Lidya-Likya üslubunun eşsiz bir sentezidir.
Öğleden sonra tertemiz turkuaz koylarıyla ünlü Mersinaki Koyu ve Yeni Foça sahiline inilir. Sakin ve berrak deniziyle Mersinaki, günün yüzme molası için birebirdir.
Günün kapanışı ise Foça tepelerine kurulmuş 600 yıllık tarihi taş köy Kozbeyli'de yapılır. Asırlık Taş Mektep binası, Rum ve Türk taş evleri arasında yüründükten sonra köy meydanındaki tarihi kahvehanede dibek taşıyla elle dövülerek hazırlanan köpüklü dibek kahvesi yudumlanır.
- Ziyaret Saatleri, 2026 Giriş Ücretleri ve Müzekart Bilgileri
- Beşkapılar Kalesi: Haftanın her günü 09:00 - 19:00 saatleri arasında ziyarete açıktır; giriş ücretsizdir.
- Phokaia Antik Kenti ve Athena Tapınağı Kazı Alanı: Açık hava ören yeri statüsündedir, gün doğumu ile gün batımı arasında ücretsiz gezilebilir.
- Taş Kule Pers Anıt Mezarı: İzmir - Foça yolu 7. kilometrede yol kenarında yer alır; haftanın her günü gün boyu ücretsiz görülebilir.
- Siren Kayalıkları Tekne Turları: Küçükdeniz limanından sabah 10:30 civarı hareket eder. 2026 sezonu günübirlik yemekli ada turları kişi başı yaklaşık 600 - 800 TL aralığındadır.
- Akdeniz Foku Koruma Kuralları: Orak Adası ve Siren Kayalıkları Özel Çevre Koruma Bölgesi'dir; kayalıklara tırmanmak, adalara ayak basmak ve fokların mağaralarına 100 metreden fazla yaklaşmak kanunen yasaktır.
- Ulaşım ve Yol Durumu: İZBAN Bağlantısı, Minibüsler ve Otopark
- Raylı Sistem (İZBAN): İzmir merkezden İZBAN trenine binilerek Hatundere İstasyonu'nda inilir. İstasyondan kalkan 744 numaralı ESHOT belediye otobüsleri doğrudan Eski Foça merkezine ulaşır.
- Karayolu Ulaşımı: İzmir - Çanakkale yolu (D550) üzerinden Menemen geçildikten sonra Foça sapağından ayrılarak 26 kilometrelik bölünmüş asfalt yolla Eski Foça'ya varılır.
- Kozbeyli Köyü Ulaşımı: İzmir - Foça yolu üzerindeki Gencelli sapağından zeytinlikler arasından kıvrılan 4 kilometrelik asfalt köy yoluyla Kozbeyli'ye çıkılır.
- Eski Foça - Yeni Foça Minibüsleri: İki yerleşim arasında sahil yolundan her 30 dakikada bir düzenli dolmuş seferleri çalışır.
- Otopark İpuçları: Eski Foça tarihi sokakları dar ve trafiğe kapalıdır. Küçükdeniz girişinde ve itfaiye karşısındaki geniş belediye otoparkları tercih edilmelidir.
- Foça Gastronomisi ve Akıllı Gezgin Tüyoları
- Foça Yoğurtlu Kupa ve Sakızlı Dondurma: Küçükdeniz çarşısındaki tarihi dondurmacılarda keçi sütünden yapılan sakızlı dondurma ve vişneli yoğurtlu kupa kasabanın lezzet klasiğidir.
- Taze Barbun ve Çipura Izgara: Küçükdeniz limanındaki balıkçı lokantalarında Foça kaya barbunyası, kalamar tava ve deniz börülcesi eşliğinde rakı-balık sofrası kurulmalıdır.
- Kozbeyli El Dövmesi Dibek Kahvesi: Kozbeyli köy meydanında taş dibeklerde tokmakla dövülen taze çekilmiş, yoğun köpüklü dibek kahvesi mutlaka içilmelidir.
- Foça Karası Üzümü ve Zeytinyağı: Antik Phokaia'dan günümüze taşınan yerel Foça Karası bağlarının şarapları ve soğuk sıkım erken hasat zeytinyağları hediyelik olarak alınmalıdır.
- Kara Kestane ve Otlu Börek: Salı günleri kurulan Eski Foça pazarında yöre kadınlarının pişirdiği taze otlu gözlemeler ve dağ kekiği çayı denenmelidir.
