Anadolu'nun kalbinde, Çorum'un Boğazkale ilçesinde sarp kayalık sırtlar üzerine kurulan Hattuşa (Boğazköy), Tunç Çağı'nın süper gücü Hitit İmparatorluğu'na M.Ö. 17. ile 12. yüzyıllar arasında başkentlik yapmış, dünya tarihinin en görkemli antik merkezlerinden biridir. 1986 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınan ve çivi yazılı kil tablet arşivi 2001'de UNESCO Dünya Belleği Kütüğü'ne kaydedilen "Bin Tanrılı Şehir" Hattuşa; devasa siklopik surları, anıtsal kapıları, gizemli yer altı tünelleri ve Yazılıkaya açık hava mabediyle insanlık tarihinin eşsiz bir anıtıdır.
2 Günlük Hitit Medeniyeti ve Çorum Arkeoloji Rota Planı
Hattuşa'nın 2 kilometrekareyi aşan devasa arazisini, kutsal Yazılıkaya kayalıklarını, Boğazkale Müzesi'ni ve Hatti medeniyetinin beşiği Alacahöyük'ü tam anlamıyla keşfetmek için gezinizi iki güne ayırmanız önerilir. İlk günü Hattuşa surları, kapıları ve Yazılıkaya kaya tapınağına; ikinci günü ise Alacahöyük ve Çorum şehir merkezindeki tarihi lezzet duraklarına ayırabilirsiniz.
- Gün: Aşağı Şehir, Büyük Mabed ve Kutsal Yeşil Nefrit Taşı
Güne sabah saatlerinde Hattuşa Aşağı Şehir'deki Büyük Mabed ziyaretiyle başlanır. Hititlerin baştanrısı Fırtına Tanrısı Teşup ile Arinna'nın Güneş Tanrıçası'na adanan bu devasa kompleks; yüzlerce erzak odası, dev depolama pitosları ve tapınak odalarıyla çevrilidir. Mabedin orta avlusunda yer alan, Mısır Firavunu II. Ramses'in Kadeş Barış Antlaşması anısına hediye ettiği rivayet edilen koyu yeşil renkte parlatılmış Kutsal Yeşil Nefrit Taşı (Dilek Taşı), ziyaretçilerin ellerini sürerek dilek dilediği gizemli bir jeolojik anıttır.
Yukarı Şehir: Aslanlı Kapı, Yerkapı Tüneli ve Kral Kapısı
Aşağı Şehir'den araçla veya yürüyüş yoluyla Yukarı Şehir'e tırmanıldığında kentin savunma şaheserleri karşılar. M.Ö. 14. yüzyılda monolitik devasa taş bloklar üzerine oyulmuş Aslanlı Kapı, kenti kötülüklere ve düşmanlara karşı koruyan iki heybetli aslan heykeliyle antik heykeltıraşlığın zirvesidir.
Hattuşa'nın en yüksek noktasında yer alan Yerkapı, 250 metre uzunluğunda ve 30 metre yüksekliğindeki anıtsal taş yığma setin (glacis) altında gizlenen 71 Metrelik Gizli Potern Tüneli ile ünlüdür. Bindirme taş tekniğiyle örülmüş üçgen tonozlu bu tünelden yürüyerek surların dışına çıkmak, ziyaretçilere binlerce yıl öncesinin gizemli askeri atmosferini yaşatır.
Surların doğu kanadında ise üzerinde miğferli, baltalı ve kısa etekli Hitit Savaşçı Tanrısı Şarruma'nın yüksek kabartmasının yer aldığı Kral Kapısı bulunur. Buradan devam edilerek kentin saray kompleksi ve Kadeş Antlaşması kil tabletlerinin bulunduğu Büyükkale (Kraliyet Sarayı) akropolü ve güney savunma kuleleriyle Yenicekale incelenir.
Yazılıkaya Hitit Açık Hava Kaya Tapınağı
Hattuşa ana yerleşimine 2 km mesafede bulunan Yazılıkaya, Hititlerin Yeni Yıl bayramlarını kutladığı en kutsal açık hava mabedidir. Doğal kaya galerilerine oyulmuş kabartmalarda; A Odası'nda Fırtına Tanrısı Teşup ile Güneş Tanrıçası Hepat'ın karşılaşması, B Odası'nda ise kılıç taşıyan ve kusursuz bir ritimle yürüyen 12 Yeraltı Tanrısı ile Kral IV. Tuthaliya'yı koruyan Tanrı Şarruma tasvirleri nefes kesicidir.
- Gün: Boğazkale Müzesi, Alacahöyük ve Çorum Çarşısı
İkinci gün, Hattuşa kazılarından çıkarılan paha biçilmez çivi yazılı tabletler, pişmiş toprak kült kapları ve Boğazköy Sfenksleri'nin sergilendiği Boğazkale Müzesi ile başlar.
Ardından 45 km mesafedeki kadim Hatti ve Hitit merkezi Alacahöyük Ören Yeri'ne geçilir. Mustafa Kemal Atatürk'ün kendi şahsi bütçesinden ödenek ayırarak 1935 yılında başlattığı ilk Türk kazı alanı olan Alacahöyük; anıtsal Sfenksli Kapı'sı, kabartmalı taş ortostatları ve Hatti Hanedan Kral Mezarları'ndan çıkarılan eşsiz altın taçlar ile bronz Güneş Kursları ile dünya çapında tanınır.
Ziyaret ve Pratik Bilgiler (2026 Giriş Ücretleri & Saatler)
- Giriş Ücreti: T.C. vatandaşları için Müzekart geçerlidir ve Müzekart ile Hattuşa Ören Yeri, Yazılıkaya ve Boğazkale Müzesi'ne giriş ücretsizdir. Yabancı turistler için bilet kombine olarak yaklaşık 12-15 Euro civarındadır.
- Ziyaret Saatleri: Yaz dönemi (Nisan - Ekim) 08:30 - 19:00 (gişe kapanışı 18:30); Kış dönemi (Kasım - Mart) 08:30 - 17:00 saatleri arasındadır. Haftanın her günü ziyarete açıktır.
- Ören Yeri İçi Ulaşım: Hattuşa çok geniş bir dağ platosuna yayılmıştır; ören yeri içerisindeki 6 kilometrelik asfalt ring yolunu kendi binek aracınızla gezebilir, belirlenen otopark ceplerinde durup kapıları yürüyerek inceleyebilirsiniz.
- Giyim ve Donanım: Yaz aylarında İç Anadolu bozkır güneşi oldukça etkilidir; şapka, güneş kremi ve bol su bulundurmanız önerilir. Yerkapı merdivenleri ve potern tüneli için kaymayan tabanlı ayakkabı şarttır.
Ulaşım ve Gerçek Yol Durumu (Toplu Taşıma Hatları)
- Ankara - Çorum Karayolu: Hattuşa (Boğazkale), Ankara - Çorum karayolu üzerinde Sungurlu ilçesinden ayrılan 28 km'lik asfalt bağlantı yolu ile Ankara'ya yaklaşık 200 km (2 saat 15 dakika), Çorum il merkezine ise 82 km (yaklaşık 1 saat) mesafededir.
- Toplu Taşıma: Çorum Şehirlerarası Otobüs Terminali'nden Sungurlu ve Boğazkale ilçe minibüsleri düzenli olarak hareket eder. Ayrıca Ankara AŞTİ'den Sungurlu otobüslerine binip Sungurlu ilçe otogarından Boğazkale dolmuşlarına aktarma yapılabilir.
- Havalimanı Bağlantısı: En yakın havalimanları Amasya Merzifon Havalimanı (MZH - 145 km) ve Ankara Esenboğa Havalimanı (ESB - 190 km) olup araç kiralama ile kolayca ulaşılır.
Yöresel Gastronomi Tavsiyeleri
- Meşhur Çorum Sarı Leblebisi: Odun ateşinde bakır tavalarda defalarca kavrularak hazırlanan, tuzsuz, tuzlu, karanfilli ve çikolatalı çeşitleriyle dünyaca ünlü coğrafi işaretli lezzet.
- Geleneksel İskilip Dolması (Ca Dolması): Özel bakır kazanlarda ca torbasında pirincin et buharında saatlerce demlenerek piştiği 500 yıllık düğün yemeği şaheseri.
- Çorum Kuru Mantısı: Fırında nar gibi kızartıldıktan sonra et suyuyla buluşturulan, sarımsaklı süzme yoğurt ve tereyağlı sumak sosuyla sunulan çıtır mantı.
- Çorum Gül Burması Baklavası: İncecik açılan ev yufkası ve bol ceviz içiyle hazırlanan hafif ve çıtır geleneksel tatlı.
Yazılıkaya Açık Hava Mabedi'ndeki kabartmaları fotoğraflamak için en ideal zaman ikindi saatleridir; batan güneşin eğik ışıkları kaya yüzeyindeki tanrı figürlerinin kabartma derinliklerini kristal netliğinde ortaya çıkarır. Hattuşa geziniz sonrasında Boğazkale köy merkezindeki taş fırınlarda pişen taze Hitit ekmeğini tatmayı ve dönüşte Çorum merkezdeki tarihi leblebiciler çarşısından sıcak kavrulmuş çifte kavrulmuş leblebi almayı unutmayınız.
